T├╝rkler’le hi├ž karde┼č olduk mu?

T├╝rkler’le hi├ž karde┼č olduk mu?

Bu soruyu sorana hi├ž rastlamad─▒m. Bundan dolay─▒ T├╝rk mezaliminin artt─▒─č─▒ bu g├╝nlerde bu soruyu sorman─▒n tam zaman─▒d─▒r diyorum. ├ç├╝nk├╝ bilgisizlikten olsun, iyi niyetten olsun her ne ise soru sormay─▒ unutarak ┼čablon cevaplara yaman─▒yoruz. ┼×imdi i├žten bir duygu ile soruyorum: Siz hi├ž tarihin derinliklerine dalarak bu soruya cevap arad─▒n─▒z m─▒? Tarih boyunca Proto-K├╝rtler’den tutun, g├╝n├╝m├╝ze kadar olan s├╝re i├žerisinde T├╝rkler ile, bilerek ve isteyerek, hi├ž elele tutu┼čtu─čumuz oldu mu?

T├╝m delillere bakt─▒─č─▒m─▒zda “hay─▒r! Asla!” demek zorunlulu─čunda oldu─čumuzu ayan beyan g├Âr├╝yorum.

Kimdir bu T├╝rkler? Biraz buna bakal─▒m. Tarafs─▒z kaynaklar T├╝rkler’in Mo─čollar, Korelilker ve Japonlar ile akraba oldu─čunu yazarlar. Ayn─▒ ┼čeyi “Do─čucu” T├╝rk Marxistler’i de yazarlar. Do─čucu olmamas─▒na ra─čmen Mihri Belli de T├╝rk Dili ile Japon Dili’nin benzerli─čini dile getirmi┼čti. Benim incelemelerim, ki hata pay─▒ ├žok az olan bir incelemedir, T├╝rk Mo─čol akrabal─▒─č─▒n─▒ tart─▒┼čman─▒n bile gereksiz oldu─čunu ortaya koymu┼čtur. MS 7. Y├╝zy─▒lda yaz─▒l─▒p dikilen Orhun Yaz─▒tlar─▒’n─▒n Mo─čolistan’─▒n ortalar─▒nda oldu─čunu bug├╝n herkes biliyor, isteyen gidip g├Âr├╝yor. Orhun Yaz─▒tlar─▒ T├╝rkler’in en ├Ânemli hazineleridir.

├ľte yandan Ergenekon masal─▒ da Mo─čolistan’daki Ergenekon ad─▒ kullan─▒larak yarat─▒lm─▒┼č bir masald─▒r. Bu s├Âylencenin aynen Mo─čollar taraf─▒ndan sahiplenildi─či de biliniyor. Bozkurt ├žer├ževesinde geli┼čtirilen s├Âylencenin aynen Mo─čollar taraf─▒ndan kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒, Bu kurtun s├Âylenceye bak─▒l─▒rsa, her s─▒k─▒nt─▒ya d├╝┼čt├╝─č├╝nde Cengizkhan’a da g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝ de ├╝st├╝nk├Âr├╝ bir inceleme ile g├Âr├╝r├╝z. ─░ki kavim i├ži├že olmas─▒na ra─čmen, ayr─▒ ├Ârg├╝tlenmelere, ayr─▒ Khanlara (ka─čanlara) sahip olduklar─▒n─▒ biliyoruz. Sonra ayr─▒┼čma ba┼člad─▒. K─▒saca T├╝rkler, infiltrasyon ┼čeklinde, Mo─čolistan’dan ├ž─▒k─▒p Ortaasya’ya s─▒zm─▒┼člard─▒. O s─▒rada Ortaasya Aryan yurdu idi. MS 4. Y├╝zy─▒l’dan itibaren Siberiya’y─▒ kuzey, Parthia’y─▒ g├╝ney alan bir co─črafya T├╝rkle┼čtirildi. B├Âylece atalar─▒m─▒z ile bu g├Â├žebe talanc─▒lar aras─▒nda ilk ili┼čkiler ba┼člam─▒┼čt─▒.

M├╝sl├╝manl─▒─ča kadar ge├žen s├╝re boyunca bu ak─▒nc─▒ g├Â├žebeler Fars b├Âlgelerine de s─▒zd─▒lar. Bunlar g├╝n├╝m├╝z├╝n “Azeri” denilen toplumu’nun ilk n├╝vesini olu┼čturuyorlard─▒. Azeriler’in b├╝t├╝n zorlamalar─▒na ra─čmen toplu olarak K├╝rdistan’─▒n baz─▒ b├Âlgelerine girmeleri engellenmi┼čti. Arap-─░slam istilas─▒ s─▒ras─▒nda sonuna kadar direnen K├╝rtler, Araplar’─▒n geri ├žekilmesine kadar Baz─▒ b├Âlgelerde devletlerini s├╝rd├╝rd├╝ler.

T├╝rk Sel├žukiler’in ─░ran’a hakim olmas─▒ ile, ├╝lkemize yap─▒lan seferler artt─▒ ve K├╝rtler’in direni┼čleri daha da derinle┼čti. Bu talanc─▒ kavim, Azerbaycan’a k─▒smen hakim olduktan sonra burada Atabekler Devleti’ni kurdular. Bu devlet kurulmadan ├Ânce Khazar (Hazar) T├╝rkleri ile K├╝rtler aras─▒nda ├žat─▒┼čmalar devam ediyordu.

┼×imdi Zaur Rzakhanov'a ait bir kronoloji verelim: Xazarlar'─▒n atalar─▒ Arpa├žay'─▒n bir kolu olan Terek ve daha kuzeydeki Sulak sular─▒ c─▒var─▒nda yerle┼čtiler. (MS131-140).

MS: 400-600; Bardaa Kafkas Albanlar─▒'n─▒n ba┼čkenti oldu.

MS 451-460; Hunlar, Sabirle ve Xazarlar Azerbaycan'─▒ istila etti.

MS 461-470; Bu kez y├Âne Altaic bir halk olan Sargurlar Azerbaycan'─▒ istila etti..

MS 629; Kok-T├╝rk ve Xazar ordular─▒ Azerbaycan'a girdi.

MS 645; Alban Prensi Jevan┼čir Kuzey Azerbaycan'da (Albania) Sasani Y├Ânetimi'ne kar┼č─▒ ba┼č kald─▒rd─▒..

MS 656; Xazar Xaganate yap─▒land─▒.

MS 660; Albanlar Xazarlar─▒ Albania'dan kovdu.

MS 661; Arablar bu kez Azerbaycan'─▒n kuzeyini (Albania) zapt etti.

T├╝m bu olaylar Azerbaycan’─▒n, daha do─črusu Aras Irma─č─▒’n─▒n kuzeyini kapsayan Azerbaycan’da cereyan etti. T├╝rkler burada i┼čgalciydi ve Farslar her zamanki gibi kolayca teslim olmu┼člard─▒. Tek direnen milli grup K├╝rtler idi. Alamut K├╝rtleri Sel├žukiler’e hi├ž bir d├Ânemde boyun e─čmediler. Onlar─▒ ortadan kald─▒ran Mo─čol istilas─▒ oldu. 938'de Kihariji Daysam b. Ibrahim al-Kurdi kendi devleti'ni kurdu. Bu Devlet Azerbaycan'─▒n kontrolunu t├╝mden ele ald─▒. Daysam'─▒n kurdu─ču devlette ge├žerli olan paralar ┼ču anda ─░sve├ž'te Kraliyet para m├╝zesinde bulunmaktad─▒r. Sel├žukiler ve di─čer T├╝rkler ile bir ├žok sava┼člar─▒ oldu. Kuzeyde ┼×eddadiler IX. Y├╝zy─▒ldan itibaren ikiy├╝z y─▒l s├╝ren bir parlak devlet kurdular (MS 951-1174). Bu devlet, Sel├žuklular taraf─▒ndan y─▒k─▒lacakt─▒.. Kirman┼čah ve Xaniqin civar─▒nda Annazid Devleti Kurulmu┼čtu (MS 660-1117) Ayn─▒ zaman diliminde Mervani K├╝rt Devleti (MS 990-1096) ve Hasanwayhiler (MS 959-1015) devletleri de kurulmu┼čtu. Bu Devletler de b├╝y├╝k direni┼čler sergilediler.

Sel├žukiler’in Bizans’la sava┼čmas─▒, K├╝rtler’in de i┼čine geliyordu. Ama menfaate dayanan bu ittifak hi├ž uzun s├╝rmedi. Osmanl─▒ Devleti d├Âneminde T├╝rk Padi┼čah─▒ Zalim Yavuz d├Âneminde 70 Bin Alevi ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. O zamanki n├╝fus seyrekli─čine bakt─▒─č─▒m─▒zda bu, tam bir soyk─▒r─▒m idi. ─░dris-i Bitlisi’nin T├╝rkler lehine b├╝y├╝k gayreti ile K├╝rtler 1514’te ikiye b├Âl├╝nd├╝ler. Bir k─▒sm─▒ Farslar ile i┼čbirli─čine giri┼čti, di─čerleri Osmanl─▒ Padi┼čah─▒’na ba─čland─▒. T├╝m K├╝rt Beylikleri’nin ba─č─▒ms─▒z ya┼čad─▒klar─▒ bir sistem olu┼čtu. Zalim Yavuz’un o─člu S├╝leyman bu antla┼čmay─▒ tan─▒mad─▒ ve K├╝rt Beylikleri’nin ├╝st├╝ne y├╝r├╝d├╝. Ama hi├ž bir sonu├ž elde edemedi. Ayn─▒ stat├╝y├╝ kendisi de tan─▒mak zorunda kald─▒. 1640’l─▒ y─▒llarda Qesr-i ┼×irin Antla┼čmas─▒ ile K├╝rdistan, ─░ran ile Osmanl─▒lar taraf─▒ndan payla┼č─▒ld─▒─č─▒nda, zaman─▒n Osmanl─▒ padi┼čah─▒ Yavuz ve S├╝leyman’─▒n K├╝rdistan hakk─▒nda ├ž─▒kard─▒─č─▒ fermana ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ ilan etti.

Ama 1800’l├╝ y─▒llardan itibaren K├╝rdistan’da seri ayaklanmalar ba┼člad─▒. Bunlar─▒n muvaffak olamama sebepleri de─či┼čik ve ├žok uzundur. Bir kitaba konu olacak d├╝zeydedir. !915’te Ermeni, S├╝ryani, Keldani ve Asuri katliam─▒ s─▒ras─▒nda elbette en b├╝y├╝k zararlardan birinin faturas─▒ K├╝rtler’e ├ž─▒kt─▒. 1916 Rus ilerlemesi s─▒ras─▒nda, T├╝rk Kaynaklar─▒ndan ├Â─črendi─čimiz kadar─▒ ile y├╝zbinlerce K├╝rt ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Daha sonra bir K├╝rt g├Â├ž├╝ ya┼čand─▒. Ortaanadolu’ya s├╝r├╝len s├╝r├╝len K├╝rtler’den y├╝zbinlercesi hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čti. B├Âylece toplam 600 bin K├╝rt 1917’ye kadarki s├╝rede buhar olmu┼čtu. K├╝rtler, baz─▒ hain ruhlu kariyerist ki┼čiler hari├ž, Mustafa Kemal’i hi├ž desteklemediler. ├ç├╝nk├╝ Mustafa Kemal ‘in ba┼člatt─▒─č─▒ harekat, K├╝rttler’in ba─č─▒ms─▒zl─▒k amac─▒n─▒n kar┼č─▒t─▒ idi.

Mustafa Kemal, 1919-1924 y─▒llar─▒ boyunca, K├╝rt denilen “ay─▒ya day─▒” demek i├žin, ba─č─▒ms─▒zl─▒k haricinde, g├Âkteki y─▒ld─▒zlar dahil, ne istenebilirse vaat etmi┼čti.

Ama 1924’te bu dev┼čirme as─▒ly├╝z├╝n├╝ g├Âsterdi. B├╝t├╝n vaadlerini “unuttu”. Bu yetmezmi┼č gibi bir de K├╝rt├že konu┼čma yasa─č─▒ getirdi. K├╝rt├že konu┼čulan her kelime i├žin i├žin 25 kuru┼č ceza kesiliyordu. 25 kuru┼č deyip ge├žmeyin bazan bir k├Âye “kon├žul├ži”, yani vergi memuru geldi─činde b├╝t├╝n bir k├Ây 25 kuru┼č toplayam─▒yordu..

K├╝rtler bu duruma tahamm├╝l edemediler. 1924-1938 y─▒llar─▒ aras─▒nda hem direndiler, jem de katliamdan ge├žirildiler. Kor M─▒sto ile Hain ─░sm├¬t kerr, en a┼ča─č─▒s─▒ndan 400 bin K├╝rd’├╝ ┼čehit ettiler. Dersim m─▒nt─▒kas─▒ toptan bo┼čalt─▒ld─▒.. ─░damlar, s├╝rg├╝nler, hapisler biribirini takip etti. 1950’li, -60’l─▒ ve 70’li y─▒llar K├╝rtler’e kar┼č─▒ geli┼čtirilen zindanlar t─▒kmalar, dergi-gazete kapatmalar, katliamlar (mesela Mara┼č) ve faili me├žhul cinayetlerle ge├žti. 1980’li, -90’l─▒ ve 2000’li y─▒llar da ise ├╝lkemiz tam bir yang─▒n yerine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. ┼×imdi ise ABD’nin a├ž─▒k ├žeki ile K├╝rtler’e kar┼č─▒ topyekun bir yoketme te┼čebb├╝s├╝ ya┼čanacak gibi..

Bunlardan karde┼č olur mu?

2009-04-24

A Sirac Kekuyon